Eset Sulaymanning < Özlük we Kimlik > kitabidin Germaniyening Berlindiki döletlik mosiyida < Turpan Sariyi > digen ayrim hanining barliqini bilgen idim. Shuwaqittila könglumde mushu mosiyni ziyaret qilish istiki tughulghan idi.

29. noyabir küni bu purset manga nisip bolup, dostum bilen Turpan Sariyigha bardim. Barghan wahtimda gerche sirtta hili qarangghu chüshken bolsimu likin mosiyda ademler yenila köp idi. Biz derwazidin kiripla bilet sitish ornigha birip hemyanimizni qolimizgha ilip bolghan iduq, tuyuqsiz eyni waqitta Eset Sulaymanning bu mosiyni Uyghur bolghanliqi uchun biletsiz heqsiz ziyaret qilghanliqi isimizge keldi. Dostum bilen bilet satquchining yinigha birip özumizni tunushturghumiz keldi we bilet satquchigha ikkimizning Zhongguo ning Xinjiang digen yiridin kelgenlikimiz ni Turpan Sariydiki öz medini yadikarliqimiz ni körgili kelgenlikimiz ni iyttuq. U kishi buni anglap: Ezizi mihmanlar biz silerni heqsiz teklip qilimiz, didide qolimizgha biletni birip Turpan Satiyining ornini korsitip berdi. Bu ish manga öz milliti yaratqan medini yadikarliqlargha bolghan heqdarliq turghusining nime ikenlikini bildurdi.

Bilet satquchi körsetken yönilish boyiche mingip Turpan Sariyigha kirduq. Bu yerdiki bizning yaratqan mediniyetlirimiz ghuwa misiy chiraq nuri astidimu julalinip turatti.

Turpan Sariyida turpanning bizeklik we kuchaning qizil ming öyliridin ilip kilingen renglik tam resimliri, yer astidin qiziwilinghan turluk heykeller we tire, yaghach hette qeghez ustige hatirlengen qolyazmilar bar idi. Tihimu heyran qalarliqi shuki Turpan Sariyi ottursigha bir kichik öngkur yasalghan, bu öngkur ming öylerning qurlush alahidilikini asas qilip dorap yasalghan bolup uningda Uyghurlarning eqil parasiti tihimu ekis itip turatti.

Men bu mukemmel saqlanghan we hazirmu shundaq sistimliq asrilinip kiliwatqan tam süretlirini körup turpanning bizeklik de bolghan ziyaritimni isimge aldim, (u waqitta bu girmanlarni bulangchi, buzghunchi dep tillighan idim) Kallamda özlikidinla tashlinip ketken ming öyler bilen silishturma peyda bolup, 19. Esirning bishida müshü yadikarliqlarni ilip chiqip ketken girmaniyelik ikispidisichilerge minnetdarliqim qozghaldi.

Bu ikispidisichiler Albert Grünwedel ning yitekchilikide bu rayunda jemi tot qitim ikispidisiyesini ilip barghan bolup:

Birinchi qitim (1902-1903) bisip ötken linisi: Ghulja, Urumchi, Turpan, Toqsun, Qarasheher, Kucha, Aqsu, Tumshuq, Maralbishi, Qashqer bolup 46 sanduq medini yadikarliq ni ilip ketken.

Ikkinchi qitim (1904-1905) ular bolunup herket qilip Urumchi, Turpan, Qumul, Kucha larni bisip ötup Qashqarde yighilghan. 103 sanduq medini yadikarliq ni ilip ketken.

Uchinchi qitim (1905-1907) bisip ötken linisi: Qashqar, Tumshuq, Kucha, Korla, Shorluq, Turpan, Urumchi. Qumul bolup 118 sanduq medini yadikarliq ni ilip ketken.

Tötinchi qitim (1913-1914) bisip ötken linisi Qashqar, Kucha, Tmshuq bolup 156 sanduq medini yadikarliq ni ilip ketken. Dimek ilip chiqip ketken sanduq sani iship barghan.



Tupan Sariyi ademge eyni waqittiki ottur asia buddizim senitining güllengenlikini bildurse yene bir tereptin shu waqittiki bu rayunning shundaq mediniyetleshkenlikini ispatlap turatti.



Töwende Turpan Sarizda tartilghan yahshi chiqqan bir neche suretler ni qoshup chiqirip qoydum.




Uyghur shahzadiliri.

Bizeklik.

tehminen miladi 8. esir

62.4*59.5cm





Uyghur melikiliri.

Bizeklik.

tehminen miladi 8. esir

66.0*57.0cm




Ibadet qiliwatqan ewliya

shorchuk,kirimin ongkuri

wahti iniq emes

laydin yasalghan, sirlanghan.

igizliki 102cm






Qolyazma

Hotan din tipilghan

tehminen miladi 8. esirler

Qeghez ge yizilghan

51*12cm






Girmaniylik ikispidisichiler we yerlik heliq.

resimni tehrirlep qoy, chiqmaptu

rasimlerni manmmu korelmidim.

quliplinip qlghan süretler iken, ete özi ongshap qoyidighan boldi:-)

emdi boptu, japa chekting:-)

japa digüdekqu emes, shu bek waqit chiqiralmay qiynilip qalidikenmiz, bolmisa she sorayttuqqu

Ariyan ata bowilirimizning ( keyin toharian dep atalghan hazirqi uyghurlarning bir tarmaq azhdadi bolghan) tarihini bilmekchi bolsingiz "youtube" din munu programmini korung.

Tocharians - Indo-Europeans in China 1/5

Tocharians - Indo-Europeans in China 2/5

Tocharians - Indo-Europeans in China 3/5

Tocharians - Indo-Europeans in China 4/5

Tocharians - Indo-Europeans in China 5/5

Germaniyege birip sayahet qilishni unche oylap baqmaptikenmen, belkim bek yiqin bolghandin kiyin dep oylighan bosam kirek!
Likin Turpan sariyi uchun, Xudayim buyrisa Berlin gha choqum barimen!

menmu otken yili Italiydiki dostum kelgende uning bilen bille korup kelgentim. biznimu bilet almayla kirguziwetken. biz ichige kirip hayajinimizni basalmay u yer bu yerlarni silap ketkentuq. lekin oylimigan yerdin wwiiiiuuuuuuu qilip signallar sayrap ketken. hahha! hizmetchiler kelip qol tegkuzmenglar diganti. men hayajinimni basalmay bu bizning yurtning asar etiqiliri bu yerde korushimizni oylap baqmigantuq dep uchriganla hizmetchige sozlep ketiptimen.
u kun heqiqeten bek menilik bolganti.

Menmu < Turki tillar diwani > da bir shiérni korgen. u mundaq idi...

Alip ertunga öldimu,
yaman dunya qaldimu.
pelek öchini aldimu,
emdi yürek yirtildiyur.

menisi : xaqan efrasiyap oldimu ? biwapa dunya uningdin qaldimu ? pelek uningdin ochini aldimu ? emdi uning uchun zamangha nepretlinip yurek pare pare bolmaqta.

kiyin uqsam Alip Ertunga dep nam alghan padishah efrasiyap < Turan > xandanliqining dangliq padishayi iken.

buinggha qarap men Abdushkur Memetimin ning iytqanlirining asasi barliqini his qilip qalghan idim. bolmisa saklaning padishahining shiéri < turki tilla diwani >de nime ish qilidu. yene bir ish men bir yerde " Turan " sozi bilen " Turk " sozining soz yiltizi " Tur " oxshash bolup. bu ikkisi yiqin munasiwetlik digenni korgen.

sual : 1. " Sakyamoni " ni Abdushkur Memetimin Saklar qebilisining aqsaqili digen menisi bar dep chushenduruptu. bekla ishengim kelmidi. sizler qandaq qaraysiler ?
2. sakla bilen ariyanlarning nime munasiwiti bar ? men germanlarni skandinawiye din kelgen dep bilitim. undaq bolsa saklar qandaq bop skandinawiyege birip qalghan ?

adette hindistanning shimalidikiler ariyanlar dep qarilidu, yeni eyni waqitta ariyanlar köchkende bir qismi gheribke, yeni yawrupagha, yene bir qisim hazirqi hindistanning shimaligha köchken. hindistanliqlarning "di-arian" dep atlishimu shuningdin, bu yerdiki di latinche, ikki, ikkinchi digenlik bolidu, yeni ikkinchi ariyanlar dep atalghan. bundaq bolghanda sakyamonining arian bolosh mumkinchilik bar dep oylaymen.

ariyan bilen sak bir qewim boloshi mumkin. buni hirodotning qaldurghan xatirlirimu quwwetleydu. girmanlarning kilish menbeside hem oxshashmighan qarashlar mewjut, beziler ularni shimaldin, yeni burun Jutland(hazirqi daniye, shimali girmangha toghra kilidu) din kelgen dep qarisa, beziler ularni kaspi dingiz terep, yeni ottura asiyadin kelgen dep qaraydu. kiyinki qarashni xili köp tarixshunaslar quwwetleydighu deymen.

Turan sözi yeni "land of tur" (turlaning zimini) bolsa, iran sözi "land of arian/ari" (arlarning/arianlarning zimini digenlik bolidu). shunga beziler qedimqi Turlar hazirqi türki qewimler shu deydu. uyghurlarning kilip chiqishidimu tura qebililiri tilgha ilinghan. turalar hem ikkige bölüngen, yeni gherbi turalar, sherqi turalar dep, yashighan zimini hazirqi ottura asiyagha toghra kilidu. likin hazirqi bezi iranliqlar shu turanlarnimu esli iranliqlar, kiyin jenubqa köchüp, iranda eslide yashawatqan qewimler bilen birliship ketekn dep sepsete satidu, buni Allempires.com de xili detalash qilghan iduq. bir ish isimge kilip qaldi, Tura yaponche yolwas digen menini bildüridiken, shu namliq bir kino bolidighan. yaponlarni beziler (blopmu yaponning shimalidiki Aynu millitini) asiyandin kelgen dep qaraydiken. dimekchi, eger ularning honlar bilen rastinla baghlinish bolsa, belki tura sözi yolwas ni bildürüshi hem mumkin(peqet qiyas), ziminimizda aldinqi esirining bashlirighiche yolwas bolghan.

Bizmu barghanda hayajinimizni basalmay, chiqish ishigidin (Ausgang din) kiriwaptuqke! hehehehe... hilimu mushu nimislar elip keliptiken bu tarihlirimizni, bolmisa bichare tarihlirimiz nelerde kimlerning tarihigha aylinip kiterkintang!?

Ethnologisches Museum (Berlin-Dahlem)-Musium für asiatische Kunst

Lansstraße 8
14195 Dahlem, Berlin
030 8301-438

Öffnungszeiten
Mo geschlossen
Di 10:00 Uhr - 18:00 Uhr
Mi 10:00 Uhr - 18:00 Uhr
Do 10:00 Uhr - 18:00 Uhr
Fr 10:00 Uhr - 18:00 Uhr
Sa 11:00 Uhr - 18:00 Uhr
So 11:00 Uhr - 18:00 Uhr

http://www.smb.museum/smb/standorte/index.php?lang=de&p=2&objID=6370&n=4&r=1